บทความ

โรคทางสมอง : โรคน้ำคั่งในสมอง

การผ่าตัดใส่ท่อระบายน้ำ สำหรับผู้ป่วยด้วยโรคนำคั่งในสมอง

โรคน้ำคั่งในโพรงสมอง (Hydrocephalus) ในผู้สุงอายุ มีชื่อเรียกเป็นทางการว่า Normal pressure hydrocephalus (NPH) ซึ่งจะะต่างกับภาวะน้ำคั่งในสมองที่พบในเด็ก


น้ำคั่งในโพรงสมองที่พบในเด็กมักพบร่วมกับเนื้องอกของสมอง หรืออาจเป็นความผิดปกติที่เกิดขึ้นตั้งแต่อยู่ในครรภ์มารดา เมื่อเด็กคลอดออกมาก็ป่วยเป็นโรคนี้ทันที ความผิดปกติมักเห็นในช่วงขวบปีแรก คือ เด็กมีพัฒนาการช้ากว่าทั่วไปมาก เช่น ไม่คว่ำ ไม่คืบ ไม่พูด เป็นต้น เมื่อปล่อยทิ้งไว้จะเห็นว่าหัวเด็กมีขนาดโตกว่าปกติมาก บางรายมีขนาดใหญ่เท่าบาตรพระ (เรียกว่า เด็กหัวบาตร) เด็กที่มีความผิดปกติในระดับนี้ จะมีปัญหาเรื่องปัญญาอ่อน แม้ว่าจะรักษาแล้วก็ตาม ดังนั้นการตรวจพบในระยะแรกตั้งแต่ก่อนศีรษะโตผิดปกติจึงมีความสำคัญมาก (นี่เป็นที่มาว่าทำไมในสมุดบันทึกพัฒนาการเด็ก ถึงมีการวัดขนาดเส้นรอบวงศีรษะ)

 

ส่วนภาะวะน้ำคั่งในผู้สูงอายุ (Normal pressure Hydrocephalus, NPH)นั้นต่างกับในเด็กตรงที่ อาการจะไม่เด่นชัด ที่สำคัญศีรษะไม่มีขนาดโตผิดปกติ และกลุ่มอาการ NPHนี้จะพบแต่ในผู้สูงอายุเท่านั้น สาเหตุที่แน่นอนนั้นยังไม่ทราบ บางรายอาจเกิดภายหลังได้รับอุบัติเหตุที่ศีรษะ หรือเคยมีประวัติเลือดออกในสมองนำมาก่อน

อาการที่พบได้บ่อย มี ๓ อย่างคือ
     (๑) ทรงตัวลำบาก เดินแล้วจะล้ม เดินเซ ถ้าสังเกตดี ๆ อาจพบว่า ผู้ป่วยเดินในลักษณะขาลากพื้น ไม่กล้ายกเท้าสูงจากพื้นมาก ทำให้ดูเหมือนเวลาเดินคล้ายมีแม่เหล็กที่เท้าและดูดให้ติดพื้นอยู่ตลอดเวลา (Magnetic gait)
     (๒) ความทรงจำแย่ลง (ความจำเสื่อม) ญาติจะสังเกตว่าผู้ป่วยมักลืมในสิ่งที่ไม่ควรลืม เช่นลืมว่าทานข้าวไปแล้วหรือยัง  จำทางกลับบ้านไม่ได้ เป็นต้น
     (๓) กลั้นปัสสาวะลำบาก ต้องรีบเข้าห้องน้ำทันทีที่รู้สึกปวด มิฉะนั้นจะปัสสาวะราดทันที  ในรายที่เป็นมากจะมาีปัญหาปัสสาวะราดโดยไม่ทันรู้สึกปวดปัสสาวะ

 

จะเห็นว่าอาการทั้งสามอย่างมักเป็นอาการที่สร้างความเข้าใจผิดให้กับญาติว่าเป็นเรื่องปกติของผู้สูงอายุ เช่นคิดไปว่า คนแก่ก็เดินลำบากเป็นปกติแล้ว คนแก่ขึ้ลืมก็เป็นเรื่องปกติ หรือคนแก่ปัสสาวะเล็ดก็เป็นเรื่องปกติ ทำให้โรคนี้เป็นโรคที่มักไม่ถูกวินิจฉัย และทำให้คุณภาพชีวิตผู้ป่วยแย่ลง โดยเฉพาะหากมีปัญหาเรื่องความจำมาก  ๆ ผู้ป่วยจะคล้ายกับคนที่สมองเสื่อม ช่วยตัวเองไม่ได้ และเป็นภาระให้กับญาติ ทั้ง ๆ ที่ปัญหาเรื่องสมองเสื่อมจากน้ำคั่งในโพรงสมองนี้เป็น สมองเสื่อมอันเดียวที่รักษาให้หายได้